کربلا، ام القرای عشق

کربلا، ام القرای عشق و دیار خونبار یار است.

هر کس در سینه‌اش قلبی کربلایی نتپد و شریانش با شریان بریده عاشورا پیوند نخورد از طواف کعبه عشق بازمانده و از قافله بریده است.

کربلا، قتل‌گاه سروهای باغ نبوت است، اما خون سبز رستن از رگ سروها در جویبار رگ‌های تاریخ جریان یافته است.

از کربلا تا امروز کدام شکفتن را می‌شناسیم که از ساحل کربلا سیراب نشده باشد، کدام قیام را می‌شناسیم که بی‌پیوند با عاشورا بماند و بی‌اتصال به کربلا به ربایش دل‌ها و باروری اندیشه‌ها توفیق یابد؟

کربلا، یک آسمان ستاره به افق تاریک خاک بارید.

 اگر کربلا نبود امروز در ظلمت دیرپای ستم، یزید قهرمان بود و معاویه اسطوره عدالت و سیاست و جوانمردی!

اگر کربلا نبود حق برای همیشه در محاق بود و امپراطوری بیداد همه مرزهای خاک را در می‌نوردید و تمامی ارزش‌های اصیل را در صرصر نحس خویش به کام می‌کشید و بر باد می‌داد.

اگر کربلا نبود، طوفان انقلاب، شالوده شرارت و شقاوت را فرو نمی‌شکست و عزت امروز رقم نمی‌خورد اگر کربلا نبود، امروز مکه و مدینه و جغرافیای پهناور اسلام ناشناخته و گمنام می‌ماند.

کربلا همه چیز ماست و این کوثر جوشنده پوینده، در بستر زمان، تا خیزش آخرش سفیر، بذرها را به رستن و شکفتن خواهد خواند.

منبع:

سنگری، محمد رضا، سوگ سرخ

بازدیدها [] - نظرات []

سلام بر« پیام بر » عاشورا

سلام بر زینب، "پیام‌بر" خون شهیدان كربلا. سلام بر تجلى دوباره على علیه السلام در زبان و كالبد و پیام خواهر حسین علیه السلام. سلام بر آنكه‏« گوهر عفاف‏»و« فرهنگ صورى‏» را در راه خدا به زنان جامعه ما آموخت. اى بانوى قهرمان كربلا! اى آینه فاطمه‏نما! اى تندیس صبر و وفا، اى چكیده فضیلت‏ها و عصاره خوبى‏ها! حماسه عاشورا،وامدار همیشه توست، خاطره حماسه آفرینى‏هایت زینت‏بخش تاریخ كربلاست. حضور صبورانه‏ات در تداوم‏« نهضت‏حسینى‏»، آموزنده جهاد و مقاومت و حیا و عفت است، در عین قیام به تكلیف و پاسدارى از انقلاب و عمل به وظیفه سیاسى اجتماعى! تو در آن روز خون و شرف، به تماشاى زیباترین جلوه‏هاى هستى ایستادى و با آن ایستادگى‏ات در برابر جباران و فریبكاران، جلوه زیبا و ماندگار «عمل به تكلیف‏» و حمایت از رهبرى و وفا به آرمان ولایت و امامت را به تماشا گذاشتى.

تو، اى صبور زن مقاوم، اى مادر و خواهر و دختر شهید، هفتاد و دو ستاره را با چشم دیدى و بر پیكر خورشید و حنجر خونین بوسه زدى.

در اوج قدرت دشمن، على‏وار خطبه خواندى. با خطبه‏هایت، غرور جاهلى امویان را درهم شكستى و یزید را به هراس افكندى. آرى!... «نهضت‏حسینى‏»، جدا از كتاب‏« صبر زینبى‏» قابل مطالعه و بررسى نیست. تو بودى كه موج خونهاى مقدس كربلا را فراتر از آن دشت‏خون گرفته و سرخ، تا ساحل بیدارى ملت‏ها رساندى.

تو بودى كه با اسارت آزادى بخش خویش، براى چندمین بار سند جنایت آل امیه را به همگان نشان دادى و دفتر ننگین آل ابو سفیان را در پیشگاه عقل همه فرزانگان گشودى.

تو بودى كه‏« كتاب سرخ شهادت‏» را تفسیر كردى. تو بودى كه پیام رسان خونهاى عاشورا شدى. آرى!... اى زینب! تو مدرس بشریت و تاریخى. هنوز هم طنین سخنان بیدارگرت، در گوش تاریخ است. زنان و دخترا نما اینك بیش از هر زمان دیگر، به درسهاى حجاب و عفاف تو نیازمندند و به زبان حقگو و عدالت‏گستر و باطل ستیز تو محتاج!

«شهادت‏»،میراث گرانباهى شما خاندان شرف بود. «كرامت‏»، درسى بود از رفتار تو، كه هرگز از یاد نمى‏رود. «بزرگوارى‏» و «متانت‏»، تابلویى درخشان بود كه در مرحله پس از عاشورا، در پیش نگاه همگان نهادى تا جلوه‏هاى متعالى دین را در آن بنگرند.

اى زینت عقل و عفاف! اى بانوى حیا و صبورى! اى عقیله بنى‏هاشم، اى دختر على! كدام دل است كه مهر تو را نداشته باشد. كدام بانوى نجیب و عفیف است كه در پاكدامنى و تدین، وامدار تو نباشد. كدام مادر شهید و خواهر شهید است كه شكوه صبر و طاقت تو را، آرام بخش دل داغدیده خویش نسازد؟ تو«مسكن الفؤاد» دلهاى سوخته و مرهم جانهاى زخمى از فراق و شهادتى. كدام خانواده جانباز است كه از تو، راه و رسم پرستارى و فداكارى نیاموخته است؟ كدام دفتر دل و دیوان عشق است كه رابطه ویژه تو و برادرت سید الشهدا را در همه عمر نشناسد و تاوان عشق به ولایت را نیاموزد؟

كدام حماسه مقدس است كه زنان قهرمانش، تو را الگوى خویش نساخته‏اند؟ كدام حماسه مقدس است كه زنان قهرمانش، تو را الگوى خویش نساخته‏اند؟ اى زینب! نامت‏بلند و جاودانه باد. یادت، كه هماره قرین عزت و شرف است، براى ما پرچمى باد، نشانه آزادى و بیدارى. و مزارت، كه قبله‏گاه عشاق است، براى همیشه، خرمى معنویت و صفا را نگاهبان باد.

منبع:
ماهنامه كوثر، شماره 38

بازدیدها [] - نظرات []

عاشورا و نگاهها

چرایى قیام عاشورا، از پگاه شكل‏گیرى این نهضت‏سترگ، توجه دانشمندان و احیاگران دینى و مصلحان سیاسى و اجتماعى را به خود معطوف ساخته و در شمار مهم‏ترین پروژه‏هاى پژوهشى تحلیلگران و ژرف اندیشان قرار گرفته است .

این رخداد از جهت انگیزه، ابزارها و شیوه‏هاى به كار گرفته شده در آن، به موضوعى جاودانه براى نظریه‏پردازى مبدل گشته و در طول تاریخ انسان‏هاى حقیقت جو و ژرف اندیش را به كشف ناگفته‏هاى خود فرا خوانده است تا با توجه به توان علمى و ذوق سلیم خویش به تحقیق در این رویداد پردازند و به نتایجى تازه دست‏یابند .

از گذشته‏هاى دور كارهاى نسبتا بزرگ و جالب و آثار تقریبا قابل قبولى درباره قیام عاشورا عرضه شده است; اما این به معناى پایان كار نیست . حادثه كربلا چون سلسله كوه‏هایى است كه حوادث بسیار پشت آن قرار گرفته، از دیدرس انسان‏هاى عادى دور مانده است . باز شناخت همه دیدگاه‏ها درباره این قیام جاودانه فرصتى فراتر از یك مقاله مى‏جوید . از این رو، نوشتار حاضر به ذكر برجسته‏ترین نظریه‏ها كه عمدتا در چند دهه اخیر ارائه شده، مى‏پردازد . نگارنده در میان این رهیافت‏ها «انجام تكلیف دینى و تحقق وظیفه شرعى‏» (نظریه 11) را زاویه نگاه خود به قله بلند عاشورا دانسته، مهم‏ترین رهیافت‏ها درباره نهضت عاشورا عبارت است از:

1 . تشكیل حكومت اسلامى و براندازى نظام ستم پیشه حاكم
در این نگره، استراتژى امامت‏بر دو ركن مهم پایه گذارى شده است:

الف) تبیین ایدئولوژى اسلام ومقابله با برداشت‏ها و نگاه‏هاى تحریفى به دین

ب) به دست گرفتن قدرت اجرایى (حكومت) براى اجراى احكام اسلام

بدون طرح و برنامه، قدرت اجتماعى و سیاسى به نظام اسلامى نمى‏انجامد و داشتن طرح و ایدئولوژى بدون قدرت اجرایى كارى از پیش نمى‏برد . پس هدف امام دستیابى به حكومت اسلامى بود تا در پرتو آن به اسلام عینیت‏بخشد . بزرگانى چون سید مرتضى، شیخ طوسى، امام خمینى و با اندك تفاوتى ابن خلدون این دیدگاه را پذیرفته‏اند; البته ابن خلدون بر آن است كه عدم دریافت اطلاعات جامع درباره قدرت حاكم و وضعیت فكرى - سیاسى جامعه به ناكامى نهضت انجامید . (1) هر چند كه امام خمینى (ره) علاوه بر این این نگرش، بر رهیافت انجام تكلیف دینى و تحقق وظیفه شرعى تكیه داشته و نهضت و انقلاب اسلامى را با همین نگرش آغاز كردند .

2 . شهادت‏طلبى و مرگ سرخ گزینى
در این دیدگاه، امام حسین به تجربه‏اى دست زد كه درك آن جز براى كسانى كه آن را لمس كرده‏اند، امكان‏پذیر نیست . امام (ع) در موقعیتى قرار گرفت كه بتواند از میان انواع مرگ‏ها برترین (مرگ سرخ) را برگزیند . این نوع مرگ بهترین شیوه لقاى پروردگار است و در پرتو آن اندیشه بى هیچ محمل مادى به حیات خویش ادامه مى‏دهد . حسین (ع) خود را فدا كرد تا دین پیامبر (ص) بماند و چنان پیام داد كه ایده باید بماند هر چند همه طرفدارانش نابود شوند . رد پاى این تفسیر در آثار پژوهشگرانى چون صافى گلپایگانى، مرتضى مطهرى، محمد تقى شریعتى، على شریعتى، سنایى غزنوى، سید بن طاوس، هاشمى نژاد و اقبال لاهورى مشاهده مى‏شود . (2) البته بین دیدگاه شهید مطهرى و على شریعتى در این مورد تفاوتى اندك وجود دارد . شریعتى روش امام را پیكار خونین و انقلابى مى‏داند و مطهرى اصلاح اجتماعى از طریق امر به معروف و نهى از منكر .

3 . تنازع بر سر كسب قدرت
از این منظر، عاشورا تخاصم دو رقیب بر سر قدرت است . البته برخى نظام حاكم را حق مى‏دانند; جمعى امام حسین (ع) را حق مى‏شمارند و دسته اى حق و باطل را ناشناخته دانسته، معتقدند خداوند هرگونه بخواهد میانشان داورى خواهد كرد . این تحلیل را برخى علماى اهل سنت مانند غزالى، ابن خلدون، ابوبكر بن العربى و خاورشناسانى مثل «لامنس‏» ارائه داده‏اند . (3)

4 . منازعه تاریخى قومى
در این دیدگاه، حادثه كربلا با توجه به پیشینه اختلافات قبیله‏اى بنى هاشم و بنى امیه تحلیل مى‏شود و اختلافات تاریخى این دو خاندان عامل اصلى قیام به شمار مى‏آید . به عقیده «عباس محمود عقاد» حسین (ع) و یزید دو نمونه از دو خانواده مصداق حق و باطلند و عاشورا دنباله نزاع همیشگى این دو خانواده است . (4) دكتر شهیدى نیز با مبنا قرار دادن اسناد تاریخى، امام حسین (ع) را نماینده كامل جبهه حق، یزید را مجسمه جبهه باطل و قیام عاشورا را شدیدترین و بارزترین رویارویى حق و باطل مى‏داند . (5)

5 . حركتى دموكراتیك در پاسخ به خواست مردم
در این نگاه، قیام ماهیتى دموكراتیك دارد كه به خواست مردم آغاز مى‏شود و تا وقتى مردم به خواست‏شان وفا دارند، تداوم مى‏یابد; اما وقتى مردم از خواست‏خود سر برتافتند، عقب مى‏نشیند و رهبرى قیام پیشنهاد ترك مخاصمه مى‏دهد . در این تحلیل، قیام عاشورا از یك شخصیت دموكرات سرزده است . (6)

6 . دفاع از كیان اسلام
نهضت عاشورا از این منظر ماهیتى خدایى دارد; نهضتى كه در راستاى دفاع از كیان اسلام و قوانین قرآن آگاهانه و مسؤولانه و حق محور تحقق یافت و مهم‏ترین شاخصه حقانیت آن جامع‏نگرى دینى است . (7)

7 . گریز از بیعت و پرهیز از ذلت
در این تحلیل، امام از یك سو مسؤول حفظ دین است و از دیگر سوى، آزاده‏اى قهرمان كه هرگز در برابر یزید سر تسلیم فرود نمى‏آورد و براى احتراز از بیعت قیام مى‏كند . در این دیدگاه، امام در جهت تحقق خواست‏خویش به هر كار مشروعى دست مى‏زند . (8)

8 . اصلاح امور اجتماعى و احیاى امور دینى
در این تفسیر، اقدام امام حسین (ره) حركتى اصلاحى بود تا تفكر سیاسى مردم و حاكمان و نیز رفتار سیاسى مردم مسلمان بر اساس اصول اسلامى سامان یابد . امام خود را در برابر نظامى كه كتاب و سنت و حقوق مردم را نادیده مى‏گیرد، مى‏بیند . در این موقعیت، با هدف اصلاح به قیام روى مى‏آورد تا این ساختار را، متناسب با اصول و مبانى اسلامى، باز سازى كند . (9)

9 . تحقق انقلاب در تعقیب رسالت الاهى
در این تحلیل، هدف قیام تحقق انقلاب براى تشكیل نظام مطلوب است و به وسیله امام كه تداوم بخش سیاست است، انجام مى‏گیرد .

در این نظریه، گاه امام در قالب جریان كاملى كه درباورهاى مذهبى شیعه ریشه دارد، مطرح مى‏شود و گاه در قالب مردى انقلابى و فداكار كه قصد دارد با براندازى حكومت‏بنى امیه زمام امور مسلمانان را به دست گرفته، عدالت را در جامعه برقرار سازد . (10)

10 . تدبیرى دفاعى براى رویارویى با خطرات احتمالى آینده
در این تحلیل، امام موضع دفاعى دارد و حكومت‏برخورد تهاجمى . امام تنها دو راه در پیش دارد: تسلیم یا مقاومت . در آن موقعیت، براندازى ممكن نمى‏نمود و تسلیم شدن جز مشروعیت نظام حاكم كه خلاف مصالح اسلام و مسلمانان به شمار مى‏آمد، معنایى نداشت، از این رو، امام به تدبیرى دفاعى روى آورد . (11)

11 . انجام تكلیف دینى و تحقق وظیفه شرعى
در این نگاه، انجام دادن تكلیف الاهى عامل عمده قیام شمرده مى‏شود و رهاورد آن یا حكومت است‏یا شهادت . این تحلیل در برداشتى بنیادین از انسان ریشه دارد . در این برداشت، نظام هستى بر اساس مسؤولیت‏شكل گرفته، آب حیات مسؤولیت‏به جامعه و بشر روح و زندگى مى‏بخشد; پدید آوردن انسان‏هاى متعهد فلسفه شمرده مى‏شود و در مسیر مسؤولیت قرار گرفتن، مهم‏ترین امتیاز انسان . امام (ع) جامعه اسلامى را با ظلمات و انحرافات آمیخته مى‏بیند، نظام حاكم را دچار فسادى بنیادین مى‏یابد و از تغییر كامل آموزه‏هاى الاهى بیمناك مى‏گردد، قیام براى تجدید بناى نظام و جامعه اسلامى را بر خود فرض مى‏بیند . (12)

این تحلیل از مستندات گفتارى و كردارى برخوردار است; همچون این فراز از سخنان امام حسین (ع) در برابر ولید در مدینه: «و على الاسلام السلام اذ قد بلیت الامة براع مثل یزید; اگر امت‏به سرپرستى چون یزید مبتلا شد، باید با اسلام خدا حافظى كرد .» (13) كه جامعه اسلامى را در شرف سقوط معرفى كرد . امام (ع) در فراز «خرجت لطلب الاصلاح فى امة جدى; براى اصلاح در امت جدم [پیامبر اكرم (ص]) قیام نمودم .» (14) نیز بر انجام تكلیف و مسؤولیت‏باز گرداندن جامعه اسلامى از انحراف به اصلاح پاى مى‏فشارد . همچنین در نامه به مصریان مى‏فرماید: «فان السنة قد افنیت و البدعة قد احییت فان تسمعوا اهدیكم الى الرشاد; سنت [پیامبر (ص]) نابود شده و بدعت در دین زنده گشته است اگر شنوا باشید، شما را به سوى راه راست هدایت مى‏كنم‏» . (15) این عبارت وجود انحرافى بزرگ را یادآور مى‏شود و سرانجام این فراز «انى لارجو ان یكون خیرا ما اراد الله بنا قتلنا ام ظفرنا; به بهترین چیزى كه خدا براى ما خواسته است، امید دارم; چه كشته شویم یا پیروز گردیم .» (16) نشان مى‏دهد كه وى به وظیفه مى‏نگرد نه نتیجه .

در این تحلیل، امام حسین (ع) به عنوان یك الگو مطرح مى‏شود . الگویى كه هنگام تهاجم گسترده فرهنگى دشمنان اسلام، در ایجاد انگیزش و خودسازى و جامعه سازى، كاربردى معجزه آسا دارد و مصداق روشنى از «كل یوم عاشورا و كل ارض كربلا» است .

غلام‏نبى گلستانى

پى‏نوشت‏ها:
1 . تنزیه الانبیاء، سید مرتضى علم الهدى، ص 179- 182; تلخیص الشافى، محمد بن جعفر طوسى; قیام عاشورا در كلام و پیام امام خمینى، ص 39; شهید جاوید صالحى نجف آبادى، ص 29- 43; مقدمه ابن خلدون، ترجمه محمدپروین گنابادى، ج 1، ص 415 .

2 . شهید آگاه، صافى گلپایگانى; حماسه حسینى، شهید مطهرى، ج 2; چرا حسین قیام كرد، محمدتقى شریعتى; شهادت و پس از شهادت، على شریعتى; لهوف، سید بن طاوس، ترجمه سید احمد فهرى; درسى كه حسین به انسان‏ها آموخت، شهید هاشمى نژاد; كلیات اشعار، اقبال لاهورى; دیوان سنایى غزنوى .

3 . مقدمه ابن خلدون; سید الشهدا الحسین بن على، عمر ابوالنصر، ترجمه غضبان; فلسفه شهادت حسین و یاران او، یوسفیه; رهبر آزادگان، رجبعلى مطلوبى .

4 . ابوالشهداء، عباس محمود، عقاد .

5 . قیام حسین، جعفر شهیدى .

6 . آخرت و خدا هدف بعثت انبیا، مهدى بازرگان .

7 . اندیشه حوزه سال چهارم شماره چهارم، مسلسل 16 .

8 . على و فرزندانش، طه حسین، ترجمه محمد على شیرازى .

9 . ارزیابى انقلاب امام حسین، محمدمهدى شمس الدین، ترجمه مهدى پیشوایى .

10 . انقلاب عاشورا، عطاء الله مهاجرانى .

11 . نظریه‏هاى عاشورا، علیزاده .

12 . امانتداران عاشورا، آیت الله خامنه‏اى، ص 30 .

13 . بحارالانوار ج 44، ص 325

14 . همان .

15 . همان، ص 324 .

16 . همان، ص 381 .

منبع:

مجله  پرسمان، پیش شماره 8

بازدیدها [] - نظرات []

عاشورا و این همه تأكید، چرا؟

علاوه بر پاداش‏ زیادتر و تأكید بیشتر نسبت به زیارت قبر حسین بن على (ع)، از نظر مناسبتهاى زمانى هم، آن فوق العادگى كاملا محسوس است.

همانگونه‏كه شیعیان آن حضرت، در هر مناسبت و مجلس و محفلى - حتى مراسم شادى و جشن هم - از حسین یاد مى‏كنند و یاد او را نمك هر مجلس مى‏دانند، ائمه‏هم نسبت به زیارت او - از دور یا نزدیك - اینگونه اصرار و تأكید داشته‏اند.

در روایات مربوط به زیارت هم، در هر فرصت و مناسبتى، در تمام ایام‏و فصول سال، در همه حالات سفر و حضر، غم و شادى ، اعیاد و وفیات، شبهاى قدر، مبعث، فطر،نیمه شعبان، غدیر، عاشورا، و ...دستور به زیارت حسین بن على(ع) داده‏اند.و بیش از همه ائمه و حتى رسول خدا، به زیارت سیدالشهدا تأكید شده است.

اینها براى چیست؟مى‏توان گفت براى این است كه، عاشوراى حسین و حادثه كربلا، ( سمبل ) است.

همچنانكه مخالفت‏و دشمنى دشمنان هم، بیش او همه، با نام و یاد و مزار مظلوم كربلا بوده است چرا كه كربلا در نظرشان سمبل مقاومت بوده است.

البته باید به تاریخ نگاه كرد، تا هم عمق تأثیر عاشورا را در سرنوشت اسلام‏ و مسلمین دریافت، و هم میزان خصومت دشمنان را با این (مزار) و ( تربت )، شناخت.تبلور درخشان خط ائمه، در حركت عاشورا بود و كینه توزى شدید دشمنان حق و اهل بیت هم، در مخالفت با آن حضرت، و اثرات شهادتش انجام مى‏گرفت.حتى سالها بعد از نابودى امویان هم، بخش عظیمى از جامعه، همچنان دچار ضایعات و عوارض و آثار سوء تبلیغات‏و تعلیمات مسمومى بود كه در آن دوره خفقان و در آن ( هزار ماه سیاه ) ایجاد شده بود.

تشویق موكد به زیارت كربلا، در جهت خنثى كردن و محو نمودن هر چه بیشتر آن ضایعات و سموم بود.

كربلا، از یك سو، سمبل مظلومیت آن پیشوایان عدل بود، و از سویى، مظهر دفاع بزرگ آل على و عترت پیامبر، از اسلام و قرآن، حتى به قیمت جانهاى عزیز و گرانقدر و قتل عامهاى شگفت و هولناك.

توجه و روى‏آوردن به مزار سید الشهدا، در واقع تكرار و یادآورى همه روزه ‏و همواره حق و مظلومیت و تكلیف و تعهد بود، تا دلها به آن جهت و آن سو، تمایل پیدا كند و امت اسلام، ( كربلایى ) شود و فكر و ذكر و نشست و برخاست و آغاز و انجام شیعه، همواره ( حسینى ) گردد.

خداوند اگر براى زیارت كربلاى حسین، پاداش هزار حج و عمره مى‏دهد، چون حج هم به بركت عاشورا باقى مانده است.حج را هم حسین زنده كرد.حیات اسلام در سایه خون پاك شهیدان كربلا بود. اگر نامى و سخنى از پیامبر و كعبه و قبله و وى و دین و قرآن مانده است، به بركت وجود حسین و خون و شهادت اوست.

اسلام، مدیون‏سید الشهداء است.از اینجاست كه مى‏گوییم:كربلا، همه چیز ماست، چون اساس دین را حفظ كرد.

مگر نه اینكه‏امویان، كمر به هدم اسلام بسته بودند؟! مگر نه اینكه برنامه‏هاى ضد اسلام رجعت طلبان، در راستاى ارزشهاى جاهلى، یكى پس از دیگرى احیا مى‏شد؟مگر نه اینكه آل امیه، اسلام را به بازیچه گرفته بودند و خلافت اسلام را همچون توپى میان خود دست به دست مى‏گرداند؟! مگر نه اینكه حسین بن على فرمود:

در شرایطى كه‏امت اسلامى به والى و زمامدار ناپاك و نالایقى همچون ( یزید ) گرفتار شده است، ( فعلى الاسلام السلام ) باید با اسلام خداحافظى كرد و با دین، بدرود گفت؟! بنابراین، حركت عاشورا، پیش از آنكه یك نهضت شیعى و در جهت احیاى حق آل محمد باشد، یك حركت اسلامى و براى نجات دین خدا بود، كه در آستانه زوال و نیستى قرار داشت.

پس كربلا، تنها مربوط‏به شیعیان نیست، بلكه قبله گاه همه مسلمین است، چرا كه فسق علنى یزید و بدعتها و تحریفها و ستمها و اسلام زدایى‏هاى بنى‏امیه،از نظر اهل سنت هم مطرود و محكوم است و ایستادن در مقابل آن رجعت فاحش یك عمل ارزشمند!... سخن خود حسین، این بود كه اگر استوارى و استقامت دین جدم با مرگ من است، پس:اى تیغها بیایید بر فرق من فرود...ان كان دین محمد لا یستقم الا بقتلى فیا سیوف خذینى.

آن همه تأكید، براى آن است كه حسین، اسلام را زنده كرد و خون او، بقاء دین را بیمه نمود.و .... پیامبر، در وجود حسین، تداوم یافت.

حدیث معروف حسین‏منى و انا من حسین ) شاید یكى از معانى‏اش این باشد كه همچنانكه حسین از من است، من هم از حسینم، یعنى اگر نام من و دینم و كتاب آسمانى‏ام، حیات وابدیت یافته است.به بركت حسین است و من نیز از حسینم.

پس، چون‏كربلاى حسین، مظهر و سمبل و اسوه است، مزار او نیز چنین است و زیارت قبرش هم، بیش از همه مورد سفارش پیشوایان دین است.

منبع:

كربلا كعبه دلها، جواد محدثى

بازدیدها [] - نظرات []

کاوش در اسناد زیارت ناحیه مقدسه

زیارت ناحیه مقدسه، یكى از زیارات مشهور امام حسین(ع) است. این زیارت در روز عاشورا و غیر آن خوانده مى‏شود و به اصطلاح، از زیارات مطلقه است. این زیارات، آموزه‏هایى از عشق، معرفت، سوز، حماسه و توسل زائر به شمار مى‏رود كه در عین مرثیه بودنش مسئولیت آفرین و حركت‏ساز است. این زیارت، از امام‏زمان(ع) صادر شده است و صحنه كربلا و حادثه بزرگ عاشورا را به زیباترین وجه در مقابل چشمان اشكبار و قلب داغدار شخص زائر مجسم مى‏نماید و او را در متن واقعه عاشورا قرار مى‏دهد. و آنگاه كه سراسر وجود انسان را سرشار از عشق و معرفت كرد، جانش را با تولّى و تبرى مأنوس مى‏سازد و سلام بر حسین و یارانش، و بیزارى از یزید و یزیدیان تاریخ را ورد قلب و زبانش مى‏نماید.

این زیارت با سلام بر پیامبران الهى و اولیاى دین، ائمه اطهار(ع) آغاز مى‏شود سپس، با سلام بر امام‏حسین(ع) و یاران با وفایش ادامه مى‏یابد. پس از آن، به شرح كامل اوصاف و كردار امام حسین(ع) پیش از قیام، زمینه‏هاى قیام حضرت، شرح شهادت و مصایب آن حضرت، و عزادار شدن تمام عالم و موجودات زمینى و آسمانى مى‏پردازد. در پایان، با توسل به ساحت قدس ائمه اطهار و دعا در پیشگاه خداوند متعال، پایان مى‏پذیرد.

مصادر زیارت ناحیه مقدسه
این زیارت مسلما از سوى امام معصوم(ع) صادر گردیده، و در كتب متقدمان و علماى شیعه از زمانهاى دور تاكنون، ثبت و ضبط شده است. نخستین كسى كه از این زیارت در كتاب خویش نام برده، شیخ مفید (م.413ق.) است كه آن را در كتاب مزار خویش جزء اعمال روز عاشورا ثبت كرده است. اكنون، این كتاب در دست نیست؛ ولى علامه مجلسى مى‏نویسد:

قال الشیخ المفید ـ قدس الله روحه ـ فى كتاب المزار ماهذا الفظه: زیارة أخرى فى یوم عاشورا بروایة اخرى، إذا أردت زیارته بها فى هذا الیوم فقف علیه (ع) و قل: السلام على صفوة‏اللّه‏...1 پس از مفید، شاگردش سیدمرتضى علم‏الهدى (م.436 ق.)، از آن در كتاب مصباح الزائر خویش ـ یا المصباح2 یاد كرد. این كتاب هم، اكنون موجود نیست و تنها نشانه‏اى كه از آن در دست داریم، عبارات سیدبن طاووس در مصباح الزائر است، كه مى‏نویسد:

زیارة ثانیة بألفاظ شافیة یزاربها الحسین ـ صلوات‏اللّه‏علیه ـ زاربها المرتضى علم الهدى ـ رضوان الله علیه ـ قال: فإذا أردت الخروج فقل: أللّهمّ إلیك توجهت.... ثم تدخل القبة الشریفة و تقف على القبر الشریف و قل: السلام على آدم صفوة الله...3.

این زیارت سند دارد؛ به طورى كه با اسناد محكم، به شیخ مفید، سیدمرتضى و ابن المشهدى مى‏رسد. احتمالاً با سند در كتاب مزار شیخ مفید و مصباح سیدمرتضى روایت شده، اما با فقدان این دو كتاب، و حذف اسناد زیارات در مزار ابن المشهدى ـ به دلیل اختصار ـ سند این زیارت هم مفقود شده است. خود ابن‏مشهدى در آغاز كتابش، تصریح مى‏كند كه این زیارات با سند متصل به من رسیده است.
علامه مجلسى هم در نقل این زیارت، به كتاب سید مرتضى(ره) اشاره كرده است.4

سومین كس، ابن‏المشهدى (م. 595 ق.)، شاگرد شاذان بن جبریل‏قمى، عبدالله بن جعفر دوریستى و ورام بن ابى‏فراس، و استاد ابن‏نماحلّى و فخاربن معد حائرى است. ابن المشهدى درباره زیارت ناحیه در كتاب المزار الكبیر، مى‏نویسد:

زیارة أخرى فى یوم عاشورا لأبى عبدالله الحسین ممّا خرج من الناحیة إلى أحد الأبواب. قال: تقف علیه و تقول: السلام على آدم صفوة‏الله...5.

چهارمین عالم شیعه كه به نقل آن پرداخته، سیدبن طاووس، رضى الدین على‏بن موسى‏بن طاووس حسنى بغدادى (م.664 ق.)، است كه این زیارت را در مصباح‏الزائر نقل كرد6 و پس از این دو كتاب بود كه زیارت ناحیه در كتابهاى حدیثى و مزار متأخران نقل گردید، و ترجمه‏ها و شرحهاى متعدد بر آن نگاشته شد. دراین باره، مى‏توان به كتابهاى ذیل اشاره كرد:

1. محمدباقر مجلسى، بحارالانوار، ج 98، ص 317 و تحفة الزائر، ص333، زیارت چهارم امام حسین(ع)؛

2. محدث نورى، مستدرك الوسائل، ج10، ص335؛

3. شیخ ابراهیم بن محسن كاشانى، الصحیفة المهدیه، ص203؛

4. محدث قمى، نفس المهموم، ص233 و ترجمه كمره‏اى، ص104؛

5. میلانى، قادتنا كیف نعرفهم، ج6، ص115؛

6. گروه نویسندگان (زیر نظر آیت الله بروجردى)، جامع أحادیث الشیعه، ج15، ص405؛

7. سید محمود، دهسرخى، رمزالمصیبة، ج3، ص10.

پس، این زیارت، سابقه‏اى هزار ساله دارد، و در كتابها و گفتارهاى عالمان شیعه مشهور بوده است.

صدور زیارت ناحیه
اصل صدور زیارت ناحیه از سوى امام معصوم(ع)، در كتب قدما پذیرفته شده بود. علماى بزرگ شیعه آن را به عنوان یك زیارت مأثور و حدیث مشهور، در كتابهاى خویش ذكر كرده‏اند. شیخ مفید (م.413ق.) در مزار خود، مى‏نویسد:

زیارة أخرى فى یوم عاشورا بروایة اخرى.

از این جمله معلوم مى‏شود كه این روایت، مروى بوده و از جمله احادیث صادره از معصوم به شمار مى‏رفته است7.

سید مرتضى (م.436 ق.) به هنگام زیارت امام حسین(ع)، نخست این زیارت را مى‏خواند و سپس زیارت دیگر را قرائت مى‏كرد. سیدبن طاووس در مصباح الزائر مى‏نویسد:

زاربها المرتضى علم الهدى ـ رضوان الله علیه.8

و هم، در نسخه خطى كتاب المزار ـ از نویسنده‏اى كهن و نامعلوم، كه نسخه آن به شماره 426 در كتابخانه آیت الله مرعشى قم موجود است ـ نوشته شده است:

زیارة أخرى تختص بالحسین ـ صلوات الله علیه ـ و هى مرویة بأسانید مختلفة و هى أوّل زیارة زاربها المرتضى علم الهدى ـ رضوان الله علیه.9

و معلوم است كه تا زیارتى مروى از امام معصوم (ع) نبوده باشد، فقیهى بزرگ و عالمى سترگ مانند سید مرتضى، آن را بر زیارات دیگر ـ مانند زیارت عاشورا ـ مقدم نمى‏داشته و نمى‏خوانده است.10

ابن المشهدى (م.595ق.) هم صریحاً مى‏نویسد:

زیارة أخرى فى یوم عاشورا لأبى‏عبدالله الحسین ممّا خرج من الناحیة إلى أحد الابواب11.

از این جمله، به صراحت روشن مى‏شود كه زیارت ناحیه، از سوى امام زمان(ع) صادر گردیده و به یكى از نواب خاصه و ابواب اربعه داده شده است. پس از آن، از طریق راویان بعدى به دست شیخ مفید رسیده و از ایشان به سید مرتضى و راویان پس از وى، منتقل شده است. از همین رو، اسناد این زیارت به امام زمان(ع) در كتب متأخران، بدون هیچ شك و شبهه‏اى بوده است.

شیخ ابراهیم بن محسن كاشانى هم در الصحیفة المهدیة مى‏نویسد:

زیارة صدرت من الناحیة المقدسة إلى أحد النواب الأربعة.12

محدث قمى در نفس المهموم مى‏نویسد:

فكان كما وصفه ابنه الإمام المهدى.13

آیت الله سیدمحمد هادى میلانى هم مى‏نویسد:

و نجد فى زیارة الإم المهدى ـ صلوات الله و سلامه علیه ـ وصفا دقیقا لما جرى على جده الحسین (ع).14

در كتاب حماسه حسینى استاد شهید مرتضى مطهرى هم بخشهایى از این زیارت نقل شده است.15

این زیارت مسلما از سوى امام معصوم(ع) صادر گردیده، و در كتب متقدمان و علماى شیعه از زمانهاى دور تاكنون، ثبت و ضبط شده است. نخستین كسى كه از این زیارت در كتاب خویش نام برده، شیخ مفید (م.413ق.) است كه آن را در كتاب مزار خویش جزء اعمال روز عاشورا ثبت كرده است. اكنون، این كتاب در دست نیست؛
اسناد زیارت ناحیه
این زیارت سند دارد؛ به طورى كه با اسناد محكم، به شیخ مفید، سیدمرتضى و ابن المشهدى مى‏رسد. احتمالاً با سند در كتاب مزار شیخ مفید و مصباح سیدمرتضى روایت شده، اما با فقدان این دو كتاب، و حذف اسناد زیارات در مزار ابن المشهدى ـ به دلیل اختصار ـ سند این زیارت هم مفقود شده است. خود ابن‏مشهدى در آغاز كتابش، تصریح مى‏كند كه این زیارات با سند متصل به من رسیده است. او مى‏نویسد:

فإنّى قد جمعت فى كتابى هذا من فنون الزیارات.... ممّا اتصلت به من ثقات الرواة إلى السادات.16

اما ابن‏المشهدى براى اختصار كتابش و اطمینانى كه به صدور زیارات از معصوم داشت، آنها را حذف كرد. علامه مجلسى پس از نقل عبارت ابن مشهدى، مى‏نویسد:

فظهر أنّ هذه الزیارة منقولة مرویة.17

در نسخه كتاب المزار ـ كه به شماره 462 در كتابخانه آیت‏الله مرعشى موجود است (ورق 146) ـ درباره این زیارت چنین آمده است:

«و هى مرویة بأسانید مختلفة».

در مستدرك‏الوسائل نیز این عبارت بدون واژه «مختلفه» آمده است18. شیخ مفید هم در كتاب مزار و در وصف این زیارت، چنین نگاشت:

زیارة أخرى فى یوم عاشورا بدرایة أخرى.19

مسلّم است تا این زیارت داراى سند عالى و استوار نباشد، شیخ مفید و سیدمرتضى آن را در كتابشان نمى‏آوردند، و سید مرتضى آن را بر زیارات دیگر ـ مانند زیارت عاشورا، كه داراى سندى محكم و متعدد است ـ مقدم نمى‏داشت و نمى‏خواند.

پس، زیارت ناحیه داراى سند صحیح و معتبر است، كه از امام زمان(ع) صادر شده و از طریق یكى از نایبان خاص آن حضرت، به راویان اخبار، از آنان به شیخ مفید، سپس به ابن المشهدى و از او به سیدبن طاووس، علامه مجلسى و دیگران رسیده است.

زیارت ناحیه ثانیه (رجبیه)
یكى دیگر از زیارات ناحیه، زیارتى است كه سیدبن طاووس در اقبال، ضمن اعمال روز عاشورا به سند خویش روایت كرد. این زیارت مشتمل بر نام شهیدان كربلاست، و با جمله: «السلام على اول قتیل من نسل خیر سلیل» آغاز مى‏شود20 نیز، پیش از سیدبن طاووس این زیارت در مزار شیخ مفید21 و مزار كبیر ابن‏المشهدى22 آمده است. این زیارت با اضافاتى، شامل زیارت امام حسین(ع). على‏اكبر(ع) و دیگر شهدا ـ بدون ذكر نام یكایك آنان ـ، بنابر نقل شیخ مفید و سیدبن طاووس، در اعمال اول ماه رجب و شب نیمه شعبان هم تكرار شده و معروف به «زیارت رجبیه» است23. سیدبن طاووس در پایان نقل این زیارت مى‏فرماید:

قد تقدم عدد الشهداء فى زیارت عاشورا بروایة تخالف ماسطرناه فى هذا المكان، و یختلف فى أسمائهم ایضا و فى الزیادة و النقصان، و ینبغى أن تعرف ـ أیدك الله بتقواه ـ إننّا تبعنا فى ذلك ما رأیناه او رویناه، و نقلنا فى كل موضع كما وجدناه».

سند زیارت ناحیه ثانیه

سید ـ و هم ابن المشهدى در مزار خود ـ به سند متصل خویش از جدّش، شیخ طوسى، از ابو عبدالله محمدبن احمدبن عیاش، از ابومنصور بن عدالمنعم‏بن نعمان بغدادى نقل مى‏كند كه در سال 252ق، از ناحیه مقدسه به دست شیخ محمد بن غالب اصفهانى، این زیارت خارج شد. متن عبارت، چنین است:

خرج من الناحیة سنة اثنتین و خمسین و مأتین على ید الشیخ محمد بن غالب الإصفهانى.

با این‏كه‏سند این زیارت در كمال اتقان و اعتبار است، اما پرسشهاى چندى مطرح مى‏شود:

1. كلمه ناحیه، اشاره به كدام امام دارد؟

2. آیا این سال، صحیح است؟

محققان از علما درباره این جمله، چند احتمال داده‏اند:

1. علامه مجلسى مى‏فرماید:

و اعلم أنّ فى تاریخ الخبر إشكالا لتقدمها على ولادة القائم (ع) بأربع سنین. لعلّها كانت اثنتین و ستین و مأتین و یحتمل أن یكون خروجه عن ابى محمد العسكرى(ع).24

2. ملا عبدالله بن نورالله بحرانى مى‏نویسد:

هكذا فى جمیع النسخ إلاّ أنّ هذا التاریخ لا یناسب ولادة و غیبة الإمام المهدى(ع) بفصل عدة سنوات فیحتمل تصحیف الرقم، أو أنّها وردت عن الإمام العسكرى(ع).25

3. حاج میرزا ابوالفضل تهرانى مى‏نویسد:

و ظاهرا، مراد به ناحیه، حضرت امام حسن عسكرى است؛ چنانچه در كثیرى از اخبار، این اطلاق شایع است، چه این تاریخ سابق بر ولادت امام زمان است.26

زیارت ناحیه مقدسه، یكى از زیارات مشهور امام حسین(ع) است. این زیارت در روز عاشورا و غیر آن خوانده مى‏شود و به اصطلاح، از زیارات مطلقه است. این زیارات، آموزه‏هایى از عشق، معرفت، سوز، حماسه و توسل زائر به شمار مى‏رود كه در عین مرثیه بودنش مسؤلیت آفرین و حركت‏ساز است. این زیارت، از امام‏زمان(ع) صادر شده است و صحنه كربلا و حادثه بزرگ عاشورا را به زیباترین وجه در مقابل چشمان اشكبار و قلب داغدار شخص زائر مجسم مى‏نماید و او را در متن واقعه عاشورا قرار مى‏دهد.
4. حاج فرهاد میرزا معتمدالدوله مى‏نویسد:

گویند: تاریخ خبر خالى از اشكال نیست، چون ولادت با سعادت امام زمان در سال 256 است و خروج این زیارت، چهار سال قبل از میلاد است، و احتمال دارد كه از امام عسكرى باشد و نساخ اشتباه كرده باشند.27

5. محمد ابراهیم آیتى مى‏گوید:

در زیارت ناحیه مقدسه كه در اقبال سیدبن طاووس نقل شده، نام هفتاد و دو نفر از شهدا ذكر شده است. و این زیارت، كه تاریخ صدور آن از ناحیه مقدسه سامراء، سال 252ق. مى‏باشد، باید از ناحیه‏مقدسه امام حسن عسكرى(ع) شرف صدور یافته باشد، نه از ناحیه مقدسه امام زمان(ع). چه در این تاریخ؛ یعنى سال 252ق، هنوز امام زمان تولد نیافته بود، و هشت سال دیگر؛ یعنى تا سال 260ق. پدرش امام یازدهم(ع) زنده بود.28

بنابراین، اگر سال 252 را صحیح بدانیم و احتمال تصحیف ـ كه در متون خطى قدیم بسیار است و اشباه و نظایر فراوان دارد ـ ندهیم، مراد از ناحیه، امام عسكرى(ع) است. اما اگر این سال را نادرست بدانیم و مانند علامه مجلسى و ملا عبدالله بحرانى، احتمال تصحیف بدهیم و صحیح آن را «ستین» بدانیم، مراد از ناحیه، ناحیه مقدسه امام زمان (ع) خواهد بود.

اما در زیارت رجبیه ـ كه در بخشى از آن با زیارت ناحیه، شباهت به چشم مى‏خورد ـ، احتمال فراوان است كه زیارت جداگانه و مروى از یكى از امامان (ع) بوده باشدكه با توجه به فقدان اصل مزار شیخ مفید و عدم سند، نمى‏توانیم به گوینده آن پى ببریم.

پى‏نوشت ها:
*برگرفته از: مجله مسجد، ش66.

1 .محمدباقرمجلسى، بحارالانوار، ج 98، 317.

2 .ر.ك:سیدمحمد امین، اعیان الشیعه، ج 8، 219.

3 .ابن‏طاووس، مصباح الزائر، 221.

4 .بحارالانوار، ج98، 328.

5 .ابن المشهدى، المزار الكبیر، 496 ـ 519.

6 .ابن طاووس، مصباح الزائر، 192.

7 .بحارالانوار، ج 98، 317، ح 8؛ میرزاحسین نورى، مستدرك الوسائل، ج10، 335، ح 16؛ جامع احادیث الشیعه، ج 15، 405، ح 16 و 17.

8 .ابن طاووس، مصباح الزائر، 221.

9 .نامعلوم، المزار، ورق 146.

10.ر.ك: مستدرك الوسائل، ج 10، 335، ح 17.

11.ابن المشهدى، المزار الكبیر، 496.

12.ر.ك: كاشانى، الصحیفة المهدیة، 203.

13.شیخ‏عباس قمى، نفس المهموم، 233.

14.میلانى، قادتنا كیف نعرفهم، ج 6، 115.

15.مرتضى مطهرى، حماسه حسین، ح1، 191.

16.المزار الكبیر، 27.

17.بحارالانوار، ج 98، 328.

18.مستدرك الوسائل، ج 10، 335، ح17.

19.بحارالانوار، ج98، ص317، ح8.

20.بحارالانوار، ج 98، 269ـ274.

21.همان، ج98، 274.

22.المزار الكبیر، 162 ـ 164.

23.بحارالانوار، ج98، 336ـ341.

24.همان.

25.بحرانى، عوالم العلوم، ج 63 (مخطوط)، ص787، تحت عنوان: الأخبار، الائمة، القائم اوابیه.

26.تهرانى، شفاءالصدور، ج 1، 243.

27.معتمدالدوله، قمقام زخار، 677.

28.آیتى، بررسى تاریخ عاشورا، 123.

منبع:

ناصرالدین انصارى‏قمى، مجله موعود، شماره 42

بازدیدها [] - نظرات []